Jaja lęgowe – czym są? Jak wybrać jajka do inkubacji?

Jakość jajka decyduje o dalszym potencjale hodowlanym drobiu. Bez dobrego materiału lęgowego nawet najlepszy inkubator i najbardziej zaangażowany hodowca nie zdziałają zbyt wiele. Tym razem pochylimy się nad jajami lęgowymi, czyli tym, od czego rusza cała Twoja przygoda z inkubacją.

Jak wyglądają jajka do inkubacji? Na co zwracać uwagę przy ich selekcji oraz w jakich warunkach je przechowywać? Zapraszamy do lektury vademecum na temat jaj przeznaczonych do lęgu.

Jajko lęgowe – co to jest? Czy różni się od jaja konsumpcyjnego?

Jaja lęgowe to jaja zapłodnione, pochodzące od stada reprodukcyjnego (czyli do ich powstania potrzebny jest “udział” koguta). Ich celem jest trafienie do inkubatora (lub rzadziej – pozostanie pod kwoką), po to, aby po pewnym czasie wykluły się z nich pisklęta.

Jajka konsumpcyjne to natomiast te, które kupujesz w sklepie albo zbierasz od własnych niosek, aby następnie zrobić z nich jajcznicę, jaja sadzone, na twardo lub wykorzystac w inny kulinarny sposób. Pochodzą zazwyczaj od stad bez kogutów (są więc niezapłodnione).

Jaja lęgowe od różnych gatunków drobiu – przegląd

Każdy gatunek ma oczywiście własną specyfikę. Różnią się chociażby masą, czasem inkubacji, a także odmiennymi wymaganiami dotyczącymi np. wilgotności, temperatury czy obracania.

• Jaja kurze stanowią punkt wyjścia dla większości hodowców. Masa typowego jaja kurzego mieści się w przedziale 52 – 65 g, a czas inkubacji wynosi 21 dni. Optymalna temperatura to 37,7 – 37,8°C, wilgotność 50 – 55% przez pierwsze 18 dni, a w fazie klucia podnosimy ją do 65 – 70%.
• Jaja kacze – mają masę około 75 – 95 g, a czas inkubacji to 28 – 35 dni. Wymagają wilgotności na poziomie 60 – 65% w pierwszej fazie, a od 7. dnia inkubacji – dodatkowo regularnego studzenia i zwilżania.
• Jaja gęsie – ważące od 120 do nawet 200 g, co przekłada się na czas inkubacji wynoszący 28 – 32 dni.
• Jaja indycze – dość zbliżone do kurzych, choć nieco większe i cięższe. Masa typowego jaja indyczego mieści się w granicach 75 – 95 g, a czas inkubacji wynosi 28 dni. Wymagają nieco wyższej wilgotności w fazie klucia, a poza tym – sprawdzą się tu zasady analogiczne do tych stosowanych przy inkubacji jaj kurzych.
• Jaja przepiórcze – są bardzo małe (zaledwie 10 – 14 g) i inkubują się 16 – 18 dni.
• Jaja perliczek – ważą 38 – 50 g, a ich inkubacja trwa 26 – 28 dni. Ze względu na małą masę oba gatunki są szczególnie wrażliwe na wahania wilgotności.

Czy można inkubować różne gatunki jaj jednocześnie?

Teoretycznie – tak, jednak biorąc pod uwagę różne “preferencje” poszczególnych jaj – w praktyce można łączyć ze sobą tylko te gatunki, które wymagają zbliżonych parametrów. Najlepiej zatem sprawdza się łączenie kur (21 dni) z perliczkami (26 – 28 dni) oraz kaczek (28 dni) z indykami (również 28 dni).

Jak widzisz – czasami zachodzi potrzeba zachowania tzw. synchronizacji wykluwania, a dodatkowo – spełniania nieco różnych wymagań względem wilgotności, temperatury czy częstotliwości obracania. Zatem fakt, że takie “mixowanie” jest możliwe, wcale nie oznacza, że warto to robić. Jeżeli już zdecydujesz się na taki krok – weź pod uwagę, że najlepszym rozwiązaniem są jednak inkubatory z osobnymi komorami lub zastosowanie oddzielnego klujnika w ostatnich dniach przed wylęgiem.

Skąd pozyskać jaja przeznaczone do dalszej inkubacji?

W praktyce mamy do dyspozycji trzy główne źródła materiału lęgowego.

• Własne stado reprodukcyjne – opcja najbardziej kontrolowana, bo dokładnie wiesz, co masz w swoim gospodarstwie.
• Sprawdzony hodowca – oczywiście, pod warunkiem, że możesz odwiedzić jego gospodarstwo i osobiście zweryfikować warunki utrzymania ptaków.
• Zarejestrowana wylęgarnia lub ferma reprodukcyjna – rozwiązanie najpewniejsze, jeśli zależy Ci na dokumentacji i potwierdzonej jakości. Profesjonalne wylęgarnie podlegają nadzorowi Inspekcji Weterynaryjnej, a stada reprodukcyjne są regularnie badane pod kątem chorób zakaźnych.

Stanowczo odradzamy natomiast kupowanie jaj z niewiadomych źródeł. Ryzyko jest naprawdę spore i obejmuje przypadkowe krzyżowanie ras, słabą wydajność produkcyjną, zakażenia chorobowe, a także niepożądane uwarunkowania genetyczne wynikające z chowu wsobnego.

Na co zwrócić uwagę? Cechy jajek lęgowych na inkubację.

Jeśli zbyt dużo samic przypada na jednego samca – zauważalny jest wyraźny spadek procentowego zapłodnienia jaj. Dlatego niezwykle istotny jest właściwy stosunek. Wartości różnią się zależnie od gatunku oraz rasy i mogą wynosić od 3 / 4 (w przypadku gęsi) i sięgać nawet do 10 – 12 (w przypadku kurczaków). A teraz przejdźmy do omówienia kryteriów, które warto stosować przy selekcji.

• Skorupa musi być nieuszkodzona, twarda i równomiernie pokryta wapieniem (bez pęknięć, mikropęknięć – najlepiej sprawdzać to na owoskopie), zarysowań oraz deformacji. Jej kolor powinien być standardowy dla danej rasy.
• Klasyczny owalny kształt z wyraźnie zarysowanym końcem tępym i ostrym. Dyskwalifikujemy kuliste, podłużne, dwustronnie spiczaste, dwustronnie zaokrąglone oraz wszelkie inne deformacje.
• Masa i wielkość powinny odpowiadać średnim dla poszczególnych ras. Bowiem zbyt małe jaja dają słabe pisklęta, z kolei zbyt duże – mają niższą klujność i częściej zawierają dwa żółtka, z których żaden zarodek nie rozwinie się prawidłowo.
• Komora powietrzna powinna być pojedyncza, centralnie położona oraz niewielka. Jeśli widzisz boczne komory, komorę ruchomą lub wyraźnie powiększoną – takie jajo nie kwalifikuje się do inkubacji.

Poza tym musi być wizualnie czyste, ale – i to bardzo ważne – nie umyte. Mycie usuwa kutykulę, czyli naturalną warstwę ochronną, która chroni wnętrze jajka przed wnikaniem bakterii. Najlepsze parametry lęgowe dają jaja pochodzące od kur w wieku około 30 – 45 tygodni. Z kolei po przekroczeniu 60. tygodnia życia – jakość zaczyna już zauważalnie spadać.

P.S. Uwaga na tzw. chów wsobny (polegający na kojarzeniu blisko spokrewnionych osobników). Takie działanie doprowadza do ograniczania płodność, zwiększa śmiertelność zarodków i ogólnie – osłabia zdolności wylęgu.

W jakich warunkach przechowywać jaja przed inkubacją?

Tak się składa, że im dłużej dane jajo czeka na swoje miejsce w inkubatorze, tym mniejsze stają się jego szanse. Każdy dzień przechowywania powyżej 10. dnia obniża klujność o około 2%. Po 14 dniach wskaźnik ten  spada już znacząco, a po 21 dniach – szanse na powodzenie inkubacji są w zasadzie bliskie zeru. Wyjątek stanowią jaja indyków oraz niektórych gatunków kuropatw – u nich 3 – 4 tygodnie przechowywania nie powodują tak drastycznego spadku.

Jak zwiększyć szanse na powodzenie? Przede wszystkim stosując się do wytycznych na temat “obchodzenia się” z jajami lęgowymi. Optymalna temperatura zależy bezpośrednio od planowanego czasu przechowywania. Do 3 dni powinna wynosić około 17°C. między 4 a 12 dniem – około 10 – 12°C, zaś powyżej 14 dni – około 10°C. Optymalna wilgotność względna wynosi 75 – 80%. Zbyt niska powoduje nadmierne wyparowywanie wody przez pory skorupy i spadek masy jaja, a zbyt wysoka sprzyja rozwojowi pleśni.

Pamiętaj, że jaja należy przechowywać w pozycji pionowej – skierowane tępym końcem do góry. Powinny być umieszczone na wytłaczankach tekturowych lub plastikowych. W trakcie magazynowania obracaj je co najmniej raz dziennie pod kątem 45 stopni.

Szukasz sprzętu, który podniesie skuteczność Twoich lęgów?

Dobrze wyselekcjonowane jaja lęgowe to dopiero połowa sukcesu. Za drugą niezwykle ważną odpowiada sprzęt, na którym możesz polegać. U nas – w BIO EGGS czekają na Ciebie między innymi nowoczesne i automatyczne inkubatory do jaj, dedykowane owoskopy, a także odchowalniki dla piskląt, i wiele, wiele więcej.

Każdy hodowca (początkujący amator, jak i doświadczony profesjonalista) – wyposaży się u nas dosłownie “od A do Z”.  Poznaj pełny asortyment akcesoriów do hodowli drobiu – niezależnie od tego, czy zaczynasz przygodę z kilkoma jajami, czy prowadzisz już większą produkcję.